In 2001 publiceerde wetenschapper en voormalig succesvol Wall Street-handelaar Nassim Nicholas Taleb het boek Misleid door Toeval. Een geweldig boek over hoe de mens toeval vaak onderschat en hoe hier mee om te gaan. Het boek heeft mijn zienswijze op de wereld fundamenteel veranderd. Ook op het gebied van inkoop en bedrijfsvoering zijn er zeer belangrijke lessen uit te halen. Inkopers acteren nu eenmaal binnen een gebied waar toeval een veelvoorkomende factor is. In dit artikel bespreek ik de meest nuttige concepten.
Alternatieve Geschiedenissen
Inkopers worden binnen veel bedrijven beoordeeld aan de hand van resultaten in euro’s. Maar is dit wel terecht? Taleb stelt dat je de kwaliteit van een beslissing niet kunt beoordelen aan de hand van het resultaat, maar aan de hand van de kosten van het alternatief. Oftewel de scenario’s die niet hebben plaatsgevonden. Hiermee betekent het per definitie ook dat een goed resultaat, niet altijd gelijk staat aan een goede beslissing (en uiteraard vice versa). Want wat als blijkt dat de uitkomst van de gemaakte beslissing niet toe te schrijven is aan je eigen vaardigheden, maar door een toevalstreffer is ontstaan? En dat de risico’s die je nam niet in verhouding stonden tot de gerealiseerde winsten? Dikke kans dat je schouderklopjes krijgt van je leidinggevende. Overmoedigheid ligt echter op de loer en over de lange termijn zal vrouwe Fortuna niet altijd aan je zijde staan. Maar hoe moet het dan wel?
Nassim Nicholas Taleb
A mistake is not something to be determined after the fact, but in light of the information available until that point
Scheefheid en Asymmetrie
Stel: Je hebt een potentieel substituut gevonden voor een artikel met weinig toeleveringsrisico. Een eventuele overstap is puur kostengedreven. Het substituut moet echter nog getest en goedgekeurd worden. Dit vergt een investering van 15.000 EUR. Je schat in dat er 30% kans is dat de test gaat slagen en de substituut gebruikt kan worden. Wanneer de test slaagt dan zal dit een besparing van 100.000 EUR opleveren. Wat ga je doen?
| Gebeurtenis | Waarschijnlijkheid | Resultaat | Verwachtingswaarde |
| Test slaagt | 30% | € 100.000 | € 30.000 |
| Test mislukt | 70% | – € 15.000 | – €10.500 |
| Totaal | € 19.500 |
De sleutel hierin is dus om over de lange termijn te denken. Wees bereid om zo nu en dan verlies te lijden, over de lange termijn ga je profiteren. Een slecht resultaat, betekent dus niet per definitie een slecht besluit. Uiteraard is niet elke inkoop casus zo zwart-wit, maar het fundament van de denkmethode blijft staan:
- Inventariseer welke beslissingen je kan nemen.
- Denk de verschillende mogelijke gebeurtenissen uit per beslissing.
- Schat de procentuele waarschijnlijkheid in per gebeurtenis. Hoe waarschijnlijk is het dat een gebeurtenis gaat plaatsvinden?
- Beredeneer per gebeurtenis het opwaarts potentieel (mogelijke opbrengsten) en neerwaarts potentieel (mogelijke kosten / risico). Kwantificeer waar mogelijk.
- Vergelijk de verschillende beslissingen met elkaar op basis van asymmetrie. Bij voorkeur ben je op zoek naar beslissingen waarbij het neerwaarts potentieel verwaarloosbaar is en niet waarschijnlijk is, maar juist het opwaarts potentieel hoger is en ook veel kans heeft tot slagen. Het berekenen van de verwachtingswaarde is hierbij een handig hulpmiddel.
Zwarte zwanen en kalkoenen
Het inschatten van het neerwaarts potentieel is hierin cruciaal. Taleb waarschuwt in zijn boek voor zwarte zwaan gebeurtenissen. Een Zwarte Zwaan is een gebeurtenis die je niet zag aankomen, maar een gigantische impact heeft. Een veelgebruikt voorbeeld is 9/11. Let wel, perspectief is hierin belangrijk. Voor de aanslagplegers was dit geen Zwarte Zwaan.
Vertalen wij dit naar het heden en ons vakgebied, dan zijn er meer recente voorbeelden te noemen. De huidige energie- en grondstoffen crisis, met extreem hoge prijzen, is voor veel bedrijven en inkopers een Zwarte Zwaan gebleken. Met faillissementen tot gevolg. In Nassim Taleb zijn vervolgboek De Zwarte Zwaan – de impact van het hoogst onwaarschijnlijke wordt de metafoor gemaakt met een kalkoenboerderij.
De kalkoenen op de boerderij krijgen elke dag goed te eten, hebben een warm onderkomen en worden beschermd tegen de vos. Ze zijn dik tevreden. De tevredenheid en vertrouwen richting de boer nemen dan ook elke dag toe. Tot vijf dagen voor kerst en de slager zijn bus parkeert op het erf. Op die dag was het vertrouwen in de boer nog nooit zo hoog, maar toch eindigt het avontuur van de kalkoenen door een enkele gebeurtenis.
De afgelopen drie jaar heeft extreem goed laten zien dat wij, inkopers, er voor dienen te waken om geen kalkoen te worden. Deugdelijke beslissingsvaardigheden zoals eerder in dit artikel beschreven helpen hierbij. In mijn vervolgartikel over Taleb zijn vervolgboek De Zwarte Zwaan duik ik verder in de wereld van toeval, impactvolle gebeurtenissen en hoe dit relevant is voor ons vakgebied. In de tussentijd meer weten? Begin dan te lezen met Nassim Taleb zijn boeken of neem contact met mij op.
